Trong bối cảnh thương mại điện tử và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, việc mua bán thực phẩm trực tuyến đã trở thành thói quen phổ biến của nhiều người tiêu dùng. Chỉ với vài thao tác đơn giản trên điện thoại hoặc máy tính, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận hàng ngàn sản phẩm thực phẩm được quảng cáo hấp dẫn, đa dạng về chủng loại và giá cả. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi đó là những rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt là tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ đang được bày bán tràn lan trên các nền tảng số. Đây là vấn đề đáng lo ngại, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và trật tự thị trường.
Thực phẩm không rõ nguồn gốc là những sản phẩm không có thông tin đầy đủ về nơi sản xuất, đơn vị cung cấp, quy trình chế biến, hạn sử dụng hoặc không được cơ quan chức năng kiểm định chất lượng. Trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, những loại thực phẩm này thường được rao bán với giá rẻ bất thường, đi kèm với những lời quảng cáo “có cánh” như “hàng xách tay”, “đặc sản gia truyền”, “100% tự nhiên”, “không chất bảo quản”… Tuy nhiên, phần lớn những lời quảng cáo này không được kiểm chứng, thậm chí có dấu hiệu lừa dối người tiêu dùng.
Một trong những nguyên nhân khiến thực phẩm không rõ nguồn gốc dễ dàng len lỏi vào thị trường trực tuyến là do cơ chế kiểm soát còn nhiều hạn chế. Người bán có thể dễ dàng tạo tài khoản ẩn danh, đăng tải sản phẩm mà không cần cung cấp giấy tờ chứng minh nguồn gốc hay giấy phép kinh doanh. Bên cạnh đó, người tiêu dùng thường có tâm lý chủ quan, tin tưởng vào hình ảnh đẹp, đánh giá tích cực hoặc lời giới thiệu từ người quen mà bỏ qua các yếu tố quan trọng như tem nhãn, chứng nhận an toàn thực phẩm.
Hậu quả của việc sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc là vô cùng nghiêm trọng. Trước hết, đó là nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Những sản phẩm này có thể chứa các chất độc hại, vi sinh vật gây bệnh, hoặc được sản xuất trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh. Việc tiêu thụ lâu dài có thể dẫn đến các bệnh lý nguy hiểm như ngộ độc thực phẩm, rối loạn tiêu hóa, thậm chí là ung thư. Đặc biệt, đối với trẻ em, người già và phụ nữ mang thai – những đối tượng có hệ miễn dịch yếu – nguy cơ càng cao hơn.
Không chỉ gây hại cho sức khỏe cá nhân, thực phẩm không rõ nguồn gốc còn ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Các cơ sở sản xuất chân chính, tuân thủ quy định pháp luật sẽ gặp khó khăn khi phải cạnh tranh với những sản phẩm giá rẻ, không đảm bảo chất lượng. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng trong thị trường, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với các kênh mua sắm trực tuyến.
Để bảo vệ bản thân và gia đình, mỗi người tiêu dùng cần nâng cao ý thức khi mua sắm thực phẩm trên mạng. Trước hết, cần lựa chọn những gian hàng uy tín, có thông tin rõ ràng về nhà cung cấp, địa chỉ kinh doanh và giấy chứng nhận an toàn thực phẩm. Người mua nên kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, bao gồm thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản. Đối với những sản phẩm có giá quá rẻ so với mặt bằng chung, cần cảnh giác và cân nhắc kỹ trước khi quyết định mua.
Ngoài ra, người tiêu dùng cũng nên hạn chế mua thực phẩm qua các kênh cá nhân trên mạng xã hội nếu không có sự đảm bảo về chất lượng. Những lời quảng cáo “truyền miệng”, “review cá nhân” không phải lúc nào cũng đáng tin cậy. Trong nhiều trường hợp, đây có thể là chiêu trò tiếp thị nhằm đánh vào tâm lý người mua. Việc yêu cầu hóa đơn, chứng từ hoặc thông tin liên hệ rõ ràng từ người bán là cần thiết để đảm bảo quyền lợi khi xảy ra sự cố.
Các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội cũng cần có trách nhiệm trong việc kiểm soát nội dung và người bán. Việc yêu cầu xác minh danh tính, cung cấp giấy phép kinh doanh và kiểm duyệt sản phẩm trước khi đăng bán là những biện pháp cần thiết. Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế phản hồi và xử lý khiếu nại nhanh chóng để bảo vệ người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, vai trò của cộng đồng cũng rất quan trọng. Người tiêu dùng có thể chia sẻ thông tin, cảnh báo về những sản phẩm kém chất lượng hoặc người bán không uy tín. Việc lan tỏa những thông tin chính xác, có kiểm chứng sẽ góp phần tạo nên một môi trường mua sắm an toàn và lành mạnh hơn.
Trong thời đại số, việc mua sắm trực tuyến là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, sự tiện lợi không nên đánh đổi bằng sức khỏe và an toàn của bản thân. Mỗi người tiêu dùng cần trở thành một “người mua hàng thông thái”, biết lựa chọn và nói không với thực phẩm không rõ nguồn gốc. Đồng thời, sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ là yếu tố then chốt để đẩy lùi vấn nạn này.
Hãy nhớ rằng, sức khỏe là tài sản quý giá nhất. Việc lựa chọn thực phẩm an toàn không chỉ là trách nhiệm với bản thân mà còn là hành động thiết thực góp phần bảo vệ cộng đồng. Nói không với thực phẩm không rõ nguồn gốc trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội chính là bước đi cần thiết để xây dựng một xã hội khỏe mạnh, văn minh và bền vững.
Thực hiện: 4/ Vũ Mạnh Việt